در حالی که بازار جهانی فلزات گرانبها تحت تاثیر تشدید تنشهای ژئوپلیتیک و گمانهزنیها درباره تداوم کاهش نرخ بهره بانکی در ایالات متحده آمریکا قرار گرفته است، روند صعودی قیمتها تنها به طلا محدود نمانده و دو فلز راهبردی دیگر یعنی پلاتین و پالادیوم نیز در مسیر افزایش قیمت بیشتر حرکت میکنند.
تحولات اخیر نشان میدهد که پلاتین و پالادیوم علاوه بر بهرهمندی از روند صعودی قیمت طلا در بازار، به دلایل بنیادین مستقل نیز از پشتوانههای قیمتی قابلتوجهی برخوردارند.
جهش قیمتی همزمان با نگرانیهای عرضه
در هفتههای اخیر، قیمت پلاتین در بازار رشد کمسابقهای را تجربه کرده است. قیمت این فلز در معاملات بازار فیزیکی در ۲۱ ژانویه ۲۰۲۶ به محدوده ۲,۴۶۰ دلار به ازای هر اونس رسید و حتی برای ساعاتی رکورد ۲,۵۱۱ دلار را نیز ثبت کرد. این افزایش نزدیک به ۲۰ درصدی از ابتدای ژانویه ۲۰۲۶، عمدتا ناشی از نگرانیهای مربوط به محدودیت عرضه و همچنین افزایش تقاضا از سوی صنعت جواهرسازی بوده است؛ بخشی که در پی رشد بهای طلا و نقره، به دنبال جایگزینهای مقرونبهصرفهتر حرکت کرده است.
در همین بازه زمانی، پالادیوم نیز عملکرد قابلتوجهی از خود نشان داده و با رشد بیش از ۱۵ درصدی در سال ۲۰۲۶، به محدوده ۱,۸۳۰ دلار در هر اونس رسیده است. در مقیاس سالانه، جهش قیمتی پالادیوم از ۹۰ درصد فراتر رفته و پلاتین نیز با رشدی نزدیک به ۱۶۰ درصد، حتی از بازدهی ۷۶ درصدی طلا پیشی گرفته است. این آمارها حاکی از آن است که رشد فلزات گروه پلاتین صرفا ناشی از همجهتی با روند صعودی نرخ طلا نیست، بلکه ریشه در متغیرهای بنیادین و تحولات ساختاری خاص بازار این فلزات دارد؛ عواملی که نشان میدهد روند افزایشی اخیر آنها از پشتوانهای مستقل و پایدار برخوردار است.
نقش صنعت خودرو در تقویت تقاضای پلاتین و پالادیوم
یکی از عوامل کلیدی پایداری تقاضا برای فلزات گروه پلاتین، وضعیت صنعت خودرو است. بهگفته تحلیلگران، روند گذار کامل به خودروهای الکتریکی و تداوم استفاده از خودروهای بنزینی و دیزلی مجهز به موتورهای احتراق داخلی بهویژه در ایالات متحده، میتواند مصرف این فلزات را در سطوح بالا حفظ کند. بازنگری اروپا در برنامه ممنوعیت خودروهای مجهز به موتور احتراق داخلی و افزایش محبوبیت خودروهای هیبریدی نیز بر این روند افزوده است.
از سوی دیگر پلاتین و پالادیوم در مبدلهای کاتالیستی خودرو کاربرد گسترده دارند؛ تجهیزاتی که با استفاده از این فلزات، گازهای آلایندهای نظیر مونوکسید کربن را پیش از انتشار در جو زمین کاهش میدهند. از این رو، هرگونه تداوم یا افزایش تولید خودروهای مجهز به موتورهای احتراق داخلی، بهطور مستقیم منجر به رشد تقاضای این فلزات خواهد شد.
ساختار عرضه؛ محدودیتهای مزمن و ریسکهای ژئوپلیتیک
در سمت عرضه، بازار پلاتین با کسری پایدار تولید مواجه است. سالها سرمایهگذاری محدود در معادن، مشکلات تامین برق در آفریقای جنوبی و محدودیتهای ناشی از تحریمها علیه روسیه، عرضه جهانی این فلز را تحت فشار قرار داده است. آفریقایجنوبی با سهمی بیش از ۷۰ درصد از تولید جهانی پلاتین، بازیگر اصلی این بازار محسوب میشود و روسیه نیز حدود ۱۰ درصد از عرضه جهانی آن را در اختیار دارد. همچنین اختلالات زیرساختی و انرژی در آفریقایجنوبی و نیز حساسیتهای سیاسی پیرامون صادرات پلاتین از روسیه، ریسکهای عرضه آن را تشدید کردهاند.
در مورد پالادیوم نیز اگرچه تقاضا برای آن در بخش خودرو در حال بهبود است، اما ساختار تقاضای این فلز متنوعتر بوده و علاوه بر صنعت خودرو، در بخشهای صنعتی، جواهرسازی و سرمایهگذاری نیز کاربرد دارد. همین تنوع، در شرایط محدودیت عرضه، موقعیت پلاتین را نسبتا باثباتتر کرده است. با این حال، در صورت جهش بیش از حد قیمتها، احتمال جایگزینی میان این دو فلز در برخی کاربردهای صنعتی وجود دارد که میتواند بهعنوان ریسک میانمدت پالادیوم مطرح شود.
پوشش تورم و ریسکهای ساختاری
از منظر سرمایهگذاری، برخی تحلیلگران بر این باورند که پلاتین و پالادیوم میتوانند در شرایط خاص بهعنوان پوشش ریسک در برابر تورم و تنشهای سیاسی ایفای نقش کنند. رشد قیمت طلا موجب شده بخشی از سرمایهگذاران بهدنبال فلزات گرانبهای جایگزین حرکت کنند و همین امر به تقویت قیمت نقره و فلزات گروه پلاتین انجامیده است. اختلاف قیمتی پلاتین نسبت به طلا نیز موجب افزایش سهم آن در صنعت جواهرسازی شده است.
با این حال، باید توجه داشت که این فلزات از منظر تقاضای بانکهای مرکزی که یکی از ارکان اصلی جایگاه دارایی امن طلا محسوب میشود پشتوانه مشابهی ندارند. افزون بر این، وابستگی بالای پالادیوم به صنعت خودرو، آن را در برابر رکودهای اقتصادی آسیبپذیرتر میکند. تجربه افت شدید قیمت فلزات گروه پلاتین در بحران مالی ۲۰۰۸ نمونهای از این حساسیت به شمار میرود.
فرصتها و ملاحظات بازار پلاتین و پالادیوم
برآوردها حاکی از آن است که قیمت پلاتین میتواند در سال ۲۰۲۶ به محدوده ۲,۸۰۰ دلار در هر اونس برسد و پالادیوم نیز ظرفیت دستیابی به سطح قیمتی ۱,۹۰۰ دلار را دارد. با این وجود، تحلیلگران تاکید میکنند که مواجهه با این بازار نیازمند درک همزمان فرصتها و ریسکهای ژئوپلیتیک است. بهعنوان نمونه، تمرکز سرمایهگذاری بر پلاتین با هدف پوشش ریسک ناشی از تنشهای خاورمیانه، بهطور همزمان به معنای افزایش مواجهه با ریسکهای ساختاری در آفریقایجنوبی خواهد بود.
در افق پیشرو، روند قیمتی پلاتین و پالادیوم بیش از هر زمان دیگری به برهمکنش تنشهای ژئوپلیتیک، سیاستهای پولی و تحولات صنعت خودرو گره خورده است. چنانچه محدودیتهای عرضه تداوم یابد و تقاضای صنعتی در سطوح بالا حفظ شود، این دو فلز میتوانند جایگاه پررنگتری در سبد دارایی سرمایهگذاران پیدا کنند. با این حال، هرگونه تغییر در چرخههای اقتصادی یا چرخش در سیاستهای تعیین نرخ بهره بانکی میتواند توازن بازار پلاتین و پالادیوم را بهسرعت برهم زده و چشمانداز قیمتی آنها را دستخوش بازنگری کند.
بهطور کلی، پلاتین و پالادیوم در شرایط کنونی از همافزایی کمسابقهای میان محدودیتهای عرضه، تقاضای صنعتی پایدار و ورود جریانهای سرمایه جایگزین بهرهمند شدهاند؛ ترکیبی که زمینه تقویت موقعیت این دو فلز در بازار را فراهم کرده است. با این حال، ماهیت صنعتی این فلزات سبب میشود که رفتار قیمتی آنها بیش از طلا به چرخههای اقتصادی و تحولات بخش تولید وابسته باشد. از این رو، اگرچه چشمانداز میانمدت آنها مثبت ارزیابی میشود، اما ارزیابی دقیق ریسکهای ساختاری و چرخهای، شرط لازم برای تصمیمگیری آگاهانه در این بازار خواهد بود.
منبع: فلزات آنلاین
دفتر مرکزی:
کد پستی:
تماس با دفتر رسانه: