اختصاصی معدن مدیا؛
افزایش بیش از ۱۲۰ درصدی قیمت جهانی طلا طی پنج سال گذشته، انگیزه گسترش فعالیت‌های معدنی، به‌ویژه استخراج غیرقانونی این فلز را در مناطق جنگلی جهان افزایش داده است. گزارش‌های جدید نشان می‌دهد که توسعه معدن‌کاری طلا در کشورهایی مانند غنا و مناطق جنگلی آمازون، علاوه بر تخریب گسترده پوشش گیاهی، آلودگی منابع آب و تهدید معیشت جوامع محلی را به همراه داشته است.
به گزارش معدن‌مدیا، بررسی منتشرشده در رویترز در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که رونق بازار جهانی طلا، فعالیت شبکه‌های استخراج غیرقانونی را در برخی از حساس‌ترین مناطق زیست‌محیطی جهان تشدید کرده است.
بر اساس این گزارش، در فاصله سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۹، استخراج طلا بیش از هر ماده معدنی دیگری با جنگل‌زدایی ارتباط داشته است؛ روندی که از جنگل‌های استوایی آمازون و غرب آفریقا تا مناطق جنگلی روسیه، میانمار و اندونزی مشاهده شده است.
افزایش قیمت طلا؛ محرک گسترش استخراج غیرقانونی
افزایش بیش از ۱۲۰ درصدی قیمت طلا در پنج سال گذشته، تحت تأثیر بی‌ثباتی‌های ژئوپلیتیکی و اختلال در تجارت بین‌المللی، سودآوری استخراج این فلز را به میزان قابل‌توجهی افزایش داده است.
آندرس سانتانا، مدیر ارشد مقابله با جنگل‌زدایی غیرقانونی در سازمان حفاظت از آمازون، معتقد است افزایش قیمت طلا، انگیزه اقتصادی قدرتمندی برای توسعه فعالیت‌های معدنی ایجاد می‌کند و استخراج از مناطق دورافتاده و حساس زیست‌محیطی را نیز سودآورتر می‌سازد.
هم‌زمان، شبکه‌های سازمان‌یافته تبهکاری با تأمین مالی عملیات استخراج غیرقانونی، حضور خود را در این بخش گسترش داده‌اند.
به گفته فعالان محیط‌زیست، بخش قابل‌توجهی از استخراج غیرقانونی طلا در مقیاس کوچک، برخلاف تصور رایج، توسط معدن‌کاران مستقل و سنتی انجام نمی‌شود؛ بلکه شبکه‌هایی با سرمایه‌گذاری گسترده، تجهیزات مکانیزه و ارتباطات سیاسی در آن نقش دارند.
تخریب گسترده جنگل‌های آمازون بر اثر معدن‌کاری طلا
بر اساس نخستین گزارش سامانه پایش معدن‌کاری آمازون (Amazon Mining Watch)، تنها در سه‌ماهه پایانی سال ۲۰۲۵، حدود ۶ هزار هکتار جنگل‌زدایی جدید مرتبط با فعالیت‌های معدنی در حوضه آمازون شناسایی شده است.
این سامانه با استفاده از هوش مصنوعی و تصاویر ماهواره‌ای، آثار فعالیت‌های استخراجی را در ۹ کشور منطقه آمازون بررسی می‌کند.
در تازه‌ترین گزارش تکمیلی این سامانه، وسعت مناطق جدید تحت تأثیر معدن‌کاری طلا در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۳۶ هزار هکتار اعلام شده است.
برزیل با ۱۲ هزار و ۷۰۰ هکتار، پرو با ۸ هزار و ۱۰۰ هکتار و گویان با ۷ هزار و ۷۰۰ هکتار، بیشترین گسترش مناطق معدن‌کاری را در این دوره ثبت کرده‌اند.
همچنین حدود ۳۰ درصد از گسترش ثبت‌شده در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ در مناطق حفاظت‌شده و ۱۵ درصد در سرزمین‌های متعلق به جوامع بومی رخ داده است.
نتایج پایش‌ها نشان می‌دهد که حتی در مناطقی که پیش‌تر با اقدامات دولتی فعالیت‌های استخراجی کاهش یافته بود، معدن‌کاری بار دیگر گسترش پیدا کرده است.
غنا؛ از تخریب جنگل‌ها تا تهدید مزارع کاکائو
غنا یکی از کشورهایی است که با پیامدهای گسترده استخراج غیرقانونی طلا مواجه شده است.
دولت پیشین این کشور در سال ۲۰۲۲ مقرراتی را تصویب کرد که امکان صدور مجوز معدن‌کاری در بخش بزرگی از ذخیره‌گاه‌های جنگلی را فراهم می‌کرد. این مقررات در دسامبر ۲۰۲۵ لغو شد، اما فعالان محیط‌زیست معتقدند فعالیت‌های غیرقانونی همچنان به تخریب جنگل‌ها ادامه می‌دهند.
بر اساس یکی از مطالعات مورد اشاره رویترز، در یکی از ذخیره‌گاه‌های جنگلی غنا، هم‌زمان با افزایش ۱۹ برابری فعالیت‌های معدنی، پوشش جنگلی ۵.۹ درصد کاهش یافته است.
پیامدهای این فعالیت‌ها به جنگل‌زدایی محدود نمی‌شود. استفاده از جیوه و سیانور در فرآوری طلا موجب آلودگی منابع آب و زنجیره غذایی شده و سلامت ساکنان مناطق پایین‌دست معادن را تهدید می‌کند.
گزارش رویترز همچنین از روند رو به افزایش تبدیل مزارع کاکائو به محل استخراج طلا در غنا خبر می‌دهد؛ زیرا برخی کشاورزان در شرایط کاهش صرفه اقتصادی کشاورزی، به فعالیت‌های معدنی روی آورده‌اند.
چالش ردیابی منشأ طلا در بازارهای جهانی
یکی از مهم‌ترین مشکلات مقابله با استخراج غیرقانونی طلا، دشواری شناسایی منشأ این فلز در زنجیره تأمین جهانی است.
به گفته نیل هاربی، مدیر ارشد فنی انجمن بازار شمش لندن (LBMA)، طلای استخراج‌شده از منابع غیرقانونی ممکن است پس از ذوب مجدد، با عنوان طلای بازیافتی وارد زنجیره عرضه شود؛ فرایندی که شناسایی منشأ واقعی آن را دشوار می‌کند.
بر اساس گزارش رویترز، استخراج سنتی و مقیاس کوچک تا ۲۰ درصد از تولید جهانی طلا را تشکیل می‌دهد. البته تمامی فعالیت‌های این بخش غیرقانونی نیستند.
در مقابل، طلای بازیافتی تا حدود ۵۰ درصد بازار طلا را تشکیل می‌دهد و همین موضوع، امکان پنهان شدن طلای دارای منشأ غیرقانونی در جریان بازیافت را به یکی از نگرانی‌های فعالان بازار تبدیل کرده است.
شورای جهانی طلا و انجمن بازار شمش لندن برای افزایش شفافیت زنجیره تأمین، برنامه‌ای با عنوان «یکپارچگی شمش طلا» (Gold Bar Integrity) را توسعه داده‌اند که از فناوری بلاکچین برای ردیابی دیجیتال طلا استفاده می‌کند.
به گفته هاربی، این برنامه حدود ۹۰ درصد طلای تولیدشده از معادن صنعتی، به‌استثنای روسیه، را پوشش می‌دهد؛ اما تنها بخش کوچکی از طلای تولیدشده در معادن سنتی و مقیاس کوچک تحت پوشش آن قرار دارد.
مقابله با استخراج غیرقانونی؛ فراتر از ممنوعیت معدن‌کاری
کارشناسان معتقدند ممنوعیت فعالیت‌های غیرقانونی، بدون رسیدگی به عوامل اقتصادی و اجتماعی گسترش آن، به‌تنهایی نمی‌تواند راهکاری پایدار باشد.
ویکتوار ژیرار، استاد دانشگاه نووا در لیسبون، تأکید می‌کند که میلیون‌ها نفر برای تأمین معیشت خود به فعالیت‌های معدنی وابسته‌اند و نبود فرصت‌های اقتصادی جایگزین، مقابله با استخراج غیرقانونی را دشوار می‌کند.
ازاین‌رو، اقداماتی مانند رسمی‌سازی معدن‌کاری سنتی، آموزش معدن‌کاران، افزایش سهم جوامع محلی از منافع استخراج، توسعه بیمه محصولات کشاورزی و تسهیل دسترسی کشاورزان به تسهیلات مالی از جمله راهکارهای پیشنهادی کارشناسان است.
شورای جهانی طلا نیز بر ضرورت ایجاد مسیرهای قانونی برای ورود طلای تولیدشده در معادن سنتی و مقیاس کوچک به بازارهای رسمی تأکید دارد.
ضرورت شفافیت در زنجیره تأمین جهانی طلا
گسترش استخراج غیرقانونی در شرایط افزایش قیمت جهانی طلا، توجه به منشأ تولید این فلز و مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی در زنجیره تأمین را پررنگ‌تر کرده است.
فعالان محیط‌زیست هشدار می‌دهند که بدون استانداردهای بین‌المللی مؤثر برای ردیابی منشأ طلا و جلوگیری از ورود تولیدات غیرقانونی به بازارهای رسمی، تقاضای جهانی همچنان می‌تواند به تخریب جنگل‌ها، آلودگی منابع طبیعی و گسترش فعالیت شبکه‌های غیرقانونی دامن بزند.
