در صنعت فولاد، آب فقط یک ماده مصرفی نیست؛ بخشی از زیرساخت تولید است؛ سرمایهگذاری انجامشده برای سایت آبگیر مجتمع فولاد زاگرس اندیمشک، بیش از ۱۴۰۰ میلیارد ریال بوده و ارزش روز برآوردی آن به حدود ۸۰۰۰ میلیارد ریال میرسد.
از کورههای ذوب و تجهیزات فولادسازی تا خطوط ریختهگری و سامانههای خنککاری، بخش قابلتوجهی از فرآیند تولید به تأمین مستمر و پایدار آب وابسته است. به همین دلیل، یکی از نخستین زیرساختهای مهم مجتمع فولاد زاگرس اندیمشک، ایجاد یک سامانه مستقل برای تأمین، تصفیه، ذخیرهسازی و انتقال آب بوده است.
مجتمع فولاد زاگرس برای تأمین پایدار آب مورد نیاز کارخانه، مجموعهای شامل سازه آبگیر از رودخانه کرخه، ایستگاههای پمپاژ، سامانه تصفیه، مخازن ذخیره و ۱۲ کیلومتر خط انتقال اختصاصی احداث کرده است.
این مجموعه، آب را از رودخانه کرخه دریافت و پس از طی مراحل تصفیه و پمپاژ، به محل مجتمع فولادسازی منتقل میکند؛ زیرساختی که نقش آن، تضمین تداوم تولید و مدیریت بهینه یکی از مهمترین منابع مورد نیاز صنعت فولاد است.
آب؛ نخستین حلقه پایداری تولید فولاد
در یک مجتمع فولادسازی مدرن، تأمین آب باید بهگونهای طراحی شود که حتی در زمان تعمیرات، نوسانات جریان یا شرایط محیطی، فرآیند تولید با کمترین ریسک مواجه باشد.
سایت آبگیر فولاد زاگرس با همین رویکرد طراحی شده است؛ یعنی برداشت، تصفیه، ذخیره و انتقال آب در قالب یک زنجیره یکپارچه انجام میشود.
این سامانه از رودخانه کرخه آب مورد نیاز مجتمع را دریافت کرده و با استفاده از ایستگاههای پمپاژ و تجهیزات تصفیه، آب را برای انتقال به کارخانه آماده میکند.
وجود این زیرساخت مستقل، مجتمع را از وابستگی به منابع تأمین آب نامطمئن دور کرده و بستر لازم برای تأمین پایدار آب فرآیندی و خنککاری کارخانه را فراهم میکند.
منبع تأمین؛ کرخه در کنار فولاد زاگرس
سایت آبگیر مجتمع در موقعیتی استراتژیک در فاصله حدود ۴.۴ کیلومتری پاییندست سد کرخه و در محدوده بین سد مخزنی و سد تنظیمی قرار گرفته است. مجتمع فولاد زاگرس دارای مجوز رسمی برداشت آب به میزان ۴۰ لیتر بر ثانیه معادل ۱۴۴ مترمکعب در ساعت است.
این مجوز، مبنای قانونی برداشت آب مورد نیاز مجتمع از منبع تأمین را فراهم کرده و سامانه آبگیر و انتقال بر اساس ظرفیت موردنیاز طراحی شده است.
طراحی با نگاه به محیط زیست؛ هر قطره، دوباره به چرخه تولید بازمیگردد
یکی از نکات مهم در طراحی زیرساخت آب مجتمع فولاد زاگرس، کاهش مصرف و افزایش بازچرخانی آب است.
در صنایع فولادی، مدیریت مصرف آب اهمیت ویژهای دارد؛ به همین دلیل، مجتمع زاگرس هدفگذاری کرده است که با استفاده از مدارهای خنککاری و بازچرخانی آب و همچنین مدیریت پساب، میزان مصرف ویژه آب را به سطح پایینی برساند.
هدفگذاری انجامشده حدود ۰.۸ مترمکعب آب به ازای تولید هر تن بیلت است؛ این شاخص، نشاندهنده رویکرد پروژه در جهت کاهش برداشت از منابع طبیعی، افزایش بهرهوری آب و حرکت به سمت تولید پایدارتر است.
آبگیری مهندسیشده؛ طراحی برای شرایط سخت
آبگیر فولاد زاگرس صرفاً یک نقطه برداشت آب از رودخانه نیست؛ بلکه مجموعهای از ملاحظات مهندسی و ایمنی در طراحی آن لحاظ شده است.
جلوگیری از ورود رسوبات: محل و زاویه استقرار لوله ورودی آب بهگونهای طراحی شده که از ورود مستقیم گلولای و رسوبات بستر رودخانه به سامانه جلوگیری شود.
ایمنی در برابر سیلاب: تأسیسات آبگیر در تراز مناسبی نسبت به رودخانه احداث شدهاند و بر اساس اطلاعات پروژه، در مقایسه با تراز سیلابهای شدید ۵۰ ساله، از حاشیه ایمنی مناسبی برخوردار هستند. در شرایط سیلاب سال ۱۳۹۸ نیز تراز تأسیسات بیش از ۳.۷ متر بالاتر از سطح آب قرار داشته است.
این دو ویژگی، اهمیت طراحی سایت آبگیر را در تضمین استمرار عملکرد زیرساخت آب در شرایط مختلف محیطی نشان میدهد.
از رودخانه تا کارخانه؛ مسیر چهارمرحلهای آب
آبی که از کرخه وارد سامانه فولاد زاگرس میشود، مستقیماً وارد خطوط تولید نمیشود؛ بلکه یک مسیر مشخص را طی میکند:
۱. برداشت اولیه: پمپهای مستقر در حوضچه، آب خام را از رودخانه برداشت میکنند.
۲. پیشتصفیه و شفافسازی: آب برداشتشده از تجهیزات تصفیه، از جمله فیلترهای شنی، عبور میکند تا ذرات معلق و بخشی از ناخالصیهای آن حذف شود.
۳. ذخیرهسازی: آب تصفیهشده وارد دو مخزن بزرگ بتنی میشود که مجموع ظرفیت ذخیره آنها ۲۴۰۰ مترمکعب است. این ذخیره، امکان ایجاد یک بافر مطمئن در مسیر تأمین آب کارخانه را فراهم میکند.
۴. پمپاژ و انتقال: پس از ذخیرهسازی، پمپهای انتقال، آب را با فشار لازم وارد خط اختصاصی انتقال کرده و به سمت مجتمع فولادسازی هدایت میکنند. در طراحی سامانه پمپاژ نیز تجهیزات رزرو پیشبینی شده تا تعمیر یا سرویس یک تجهیز، به معنای توقف کل سیستم نباشد.
۱۲ کیلومتر؛ مسیری که آب را به کارخانه میرساند
یکی از بخشهای مهم این پروژه، خط انتقال اختصاصی آب از سایت آبگیر تا مجتمع فولادسازی است. برای این منظور:
- ۱۲ کیلومتر خط انتقال اختصاصی احداث شده است.
- خط انتقال از لولههای پلیاتیلن HDPE با مشخصات مناسب برای انتقال آب استفاده میکند.
- مسیر انتقال باید بر اختلاف ارتفاع حدود ۱۵۴ متر غلبه کند.
- برای پشتیبانی از بهرهبرداری سایت، جاده دسترسی اختصاصی ایجاد شده است.
- سایت آبگیر همچنین از خط برق مستقل برای تأمین انرژی تجهیزات خود برخوردار است.بنابراین، پروژه آب تنها به احداث یک آبگیر محدود نشده و یک زنجیره کامل برداشت تا مصرف ایجاد شده است.
سرمایهگذاری در شریان حیاتی کارخانه
احداث سایت آبگیر، تأسیسات تصفیه و پمپاژ، مخازن ذخیره، خط انتقال و زیرساختهای جانبی، نیازمند سرمایهگذاری قابلتوجهی بوده است. بر اساس اطلاعات پروژه، سرمایهگذاری انجامشده بیش از ۱۴۰۰ میلیارد ریال، معادل ۱۴۰ میلیارد تومان است و با توجه به افزایش هزینه ساخت، تجهیزات تخصصی پمپاژ، خطوط انتقال و سایر زیرساختها؛ ارزش روز برآوردی دارایی حدود ۸۰۰۰ میلیارد ریال معادل ۸۰۰ میلیارد تومان برآورد شده است.
این اختلاف میان هزینه اولیه و ارزش جایگزینی، اهمیت این زیرساخت را بهعنوان یک دارایی استراتژیک و زیرساختی برای مجتمع نشان میدهد.
پروژه در یک نگاه
آب؛ زیرساختی برای امروز و توسعه فردا
اهمیت سایت آبگیر فولاد زاگرس تنها در تأمین آب مورد نیاز فاز نخست کارخانه خلاصه نمیشود. با توجه به طراحی مجتمع برای تولید ۴۰۰ هزار تن بیلت در سال در فاز نخست و امکان توسعه ظرفیت تا ۸۰۰ هزار تن در سال، برخورداری از زیرساخت پایدار آب یکی از الزامات اساسی توسعه آینده کارخانه خواهد بود.
به همین دلیل، سرمایهگذاری در سامانه آب را باید بخشی از زیرساخت بلندمدت تولید و توسعه ظرفیت فولاد زاگرس دانست.
سایت آبگیر شریان حیاتیِ مجتمع فولاد زاگرس اندیمشک
از برداشت آب از کرخه تا تصفیه، ذخیرهسازی و انتقال آن به مجتمع، یک زنجیره کامل و مستقل ایجاد شده است؛ زنجیرهای شامل آبگیر، ایستگاههای پمپاژ، تجهیزات تصفیه، ۲۴۰۰ مترمکعب ظرفیت ذخیره و ۱۲ کیلومتر خط انتقال اختصاصی.
سرمایهگذاری انجامشده برای این زیرساخت بیش از ۱۴۰۰ میلیارد ریال بوده و ارزش روز برآوردی آن به حدود ۸۰۰۰ میلیارد ریال میرسد.
در کنار تأمین پایدار آب، هدفگذاری برای مصرف حدود ۰.۸ مترمکعب آب به ازای هر تن بیلت نیز نشاندهنده توجه پروژه به بهرهوری منابع و مدیریت پایدار آب است. چون در فولادسازی، پیش از آنکه فولاد در کوره متولد شود، باید زیرساختهایی مانند آب، انرژی و مواد اولیه آماده باشند.
منبع: روابط عمومی مجتمع فولاد زاگرس
