افزایش پنج‌برابری موانع تجاری و تعرفه‌های حفاظتی علیه فولاد چین در فاصله سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶، نه‌تنها نتوانسته است حضور این کشور در بازارهای جهانی را محدود کند، بلکه محرک تغییر ریل تاریخی پکن از فروش محصولات فولادی به صادرات کالاهای نهایی فولادبر بوده است. بر اساس داده‌های موسسه S&P Global در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶، فولادسازان و صنایع چینی در مواجهه با سدهای تعرفه‌ای، از یک‌سو صادرات اسلب را ۲۰۲ درصد افزایش داده‌اند و از سوی دیگر، با بلعیدن ورق‌های فولادی در خطوط تولید داخلی، صادرات صنعت کشتی‌سازی، خودرو و ماشین‌آلات ساختمانی را ارتقا داده‌اند.
در حالی که دیوارهای تعرفه‌ای و اقدامات ضددامپینگ علیه صنعت فولاد چین در سال ۲۰۲۶ به بالاترین سطح خود در سال‌های اخیر رسیده است، داده‌های گمرکی روایتگر یک پارادوکس بزرگ هستند؛ سهم کل صادرات از تولید فولاد خام چین از مرز ۳۵ درصد عبور کرده است. بررسی گزارش رصدخانه صادرات فولاد موسسه اس‌اندپی گلوبال انرژی در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که غول فولادسازی جهان برای دور زدن موانع تجاری، استراتژی خود را از «صادرات مستقیم تناژی» به «صادرات غیرمستقیم» تغییر داده و مازاد تولید خود را در قالب خودرو، کشتی و ماشین‌آلات صنعتی روانه بازارهای جهانی از روسیه تا ایالات متحده کرده است.
جنگ تعرفه‌ها و تله قیمت‌های کف
بررسی روند قیمت‌های صادراتی فوب چین بر اساس شاخص پلتس نشان می‌دهد که پس از اوج‌گیری قیمت ورق گرم و میلگرد در سال ۲۰۲۱ در محدوده نزدیک به ۱۰۰۰ دلار بر تن، بازار وارد یک دوره فرسایشی شده است. از سال ۲۰۲۴ تا سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶، قیمت‌های صادراتی چین در محدوده ۴۵۰ تا ۵۰۰ دلار در هر تن قفل شده‌اند. این قیمت‌های تهاجمی که ناشی از رکود بخش مسکن و ضعف تقاضای داخلی چین است، واکنش تند بازارهای جهانی را به دنبال داشته است.
آمارهای S&P Global حاکی از آن است که تعداد اقدامات اصلاحی تجاری (شامل تعرفه‌های ضددامپینگ، جبرانی و حفاظتی) علیه محصولات فولادی چین از ۵ مورد در سال ۲۰۲۴ به ۱۳ مورد در سال ۲۰۲۵ و ۲۶ مورد در ۹ماهه نخست سال ۲۰۲۶ (ژانویه تا سپتامبر) جهش یافته است. هم‌زمان، تعداد کشورهایی که مرزهای خود را با ابزارهای تعرفه‌ای به روی فولاد چین بسته‌اند، از ۴ کشور در سال ۲۰۲۴ به ۱۴ کشور در سال ۲۰۲۶ رسیده است.
چرخش هوشمندانه
نتیجه مستقیم این سدهای تعرفه‌ای، افت ۱۵ درصدی صادرات مستقیم ورق گرم و کاهش محسوس صادرات ورق‌های پوشش‌دار و گالوانیزه در ۹ماهه نخست ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵ بوده است. با این حال، فولادسازان و صنایع چینی از دو مسیر موازی این محدودیت‌ها را خنثی کرده‌اند.
نخست، در بخش صادرات مستقیم، تمرکز به سمت محصولات نیمه‌نهایی تغییر یافته که کمتر مشمول تعرفه‌های سنگین محصولات نهایی می‌شوند؛ به‌طوری که صادرات اسلب در این بازه زمانی جهش خیره‌کننده ۲۰۲ درصدی را ثبت کرده و صادرات بیلت نیز با رشد همراه بوده است.
دوم و مهم‌تر، بلعیده شدن ورق‌های فولادی در صنایع کارخانه‌ای داخل چین و صادرات آن‌ها در قالب «محصولات فولادبر» است. در ۹ماهه ۲۰۲۶، حجم صادرات غیرمستقیم فولاد چین در بخش محصولات آهنی و فولادی از مرز ۳۰ میلیون تن عبور کرده و صنایع پایین‌دستی رکوردهای جدیدی ثبت کرده‌اند.
نکته قابل تامل در گزارش S&P Global، تنوع جغرافیایی خریداران محصولات غیرمستقیم فولادی چین است. در بازار خودرو، روسیه با جهشی تند در سال ۲۰۲۶ و واردات نزدیک به ۸۰۰ هزار دستگاه، با اختلاف بزرگ‌ترین مشتری خودروهای چینی است و پس از آن برزیل، مکزیک، بریتانیا و بلژیک، در محدوده ۴۰۰ تا ۵۵۰ هزار دستگاه قرار دارند.
در مقابل، در بخش ماشین‌آلات ساختمانی، این ایالات متحده است که با وجود تنش‌های تجاری با پکن، با واردات بیش از ۷۰۰ هزار دستگاه در ۹ماهه ۲۰۲۶، با فاصله‌ای چشمگیر نسبت به روسیه، هند، آلمان و برزیل در صدر خریداران ایستاده است.
پیام استراتژیک برای زنجیره ارزش فولاد
در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶، مجموع صادرات مستقیم و غیرمستقیم فولاد چین به بیش از ۳۵ درصد کل تولید فولاد خام این کشور رسیده که نزدیک به نیمی از آن مربوط به صادرات غیرمستقیم است. تجربه چین در سال ۲۰۲۶ به وضوح نشان می‌دهد که در عصر حمایت‌گرایی تجاری و اشباع بازارهای سنتی، استراتژی «تناژمحوری و خام‌فروشی» آسیب‌پذیرترین حلقه تجارت است. تبدیل ورق گرم و میلگرد ۴۸۰ دلاری به ماشین‌آلات، خودرو و تجهیزات صنعتی، نه‌تنها ریسک تحریم‌ها و تعرفه‌های ضددامپینگ را به حداقل می‌رساند، بلکه ارزش افزوده زنجیره فولاد را در اقتصاد داخلی حفظ می‌کند.
منبع: ایراسین
