با وجود سهم حدود دو درصدی ایران در تولید فولاد جهان، ساختار کامل زنجیره تولید، نقش منطقهای در بازار فلزات و موقعیت در مسیرهای راهبردی حملونقل باعث شده است که در شرایط بحرانهای ژئوپلیتیک، اختلال در عرضه ایران بتواند به عاملی موثر در تشدید شوکهای قیمتی بازار جهانی فلزات تبدیل شود.
ایران با سهمی حدود دو درصد از تولید فولاد جهان در میان ده تولیدکننده بزرگ این صنعت قرار دارد؛ اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند اهمیت واقعی ایران در بازار جهانی فلزات تنها به حجم تولید محدود نمیشود و در شرایط بحرانهای ژئوپلیتیک میتواند نقشی فراتر از سهم تولید خود ایفا کند؛ در بازاری مانند فولاد که ساختاری رقابتی و در عین حال متمرکز دارد، حتی جابهجایی چند درصدی در عرضه نیز در شرایط خاص میتواند به تغییرات قابل توجه قیمتی منجر شود.
اهمیت ایران زمانی پررنگتر میشود که به ساختار زنجیره تولید در کشور توجه کنیم، ایران از استخراج سنگآهن تا تولید آهن اسفنجی و فولاد، زنجیرهای نسبتا کامل در اختیار دارد؛ موضوعی که امکان اثرگذاری در چند بخش از زنجیره ارزش جهانی فلزات را فراهم کرده است.
حضور ایران در زنجیره ارزش مواد معدنی
در حوزه معدن نیز شرایط مشابهی وجود دارد، ایران از نظر ذخایر و تولید سنگآهن یکی از بازیگران مهم به شمار میرود و در کنار آن در حوزههایی مانند آهن اسفنجی، مس و برخی مواد معدنی دیگر نیز حضور قابل توجهی دارد.
این ترکیب باعث شده است که نقش ایران صرفا به صادرات مواد خام محدود نشود، بلکه در فرآیند تبدیل و ایجاد ارزش افزوده نیز سهم داشته باشد؛ موضوعی که در شرایط بحران و محدودیتهای عرضه اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برای درک دقیق اثر ایران بر بازار جهانی فلزات باید از نگاه ساده «سهم تولید» عبور کرد و نقش این کشور را در شرایط بحران مورد توجه قرار داد؛ در حالت عادی، حتی اگر صادرات فولاد و مواد معدنی ایران با اختلال مواجه شود، بازار جهانی تا حد زیادی میتواند این خلأ را از طریق تولیدکنندگانی مانند چین، هند یا روسیه جبران کند. در چنین شرایطی افزایش قیمتها معمولا محدود بوده و بیشتر در بازارهای منطقهای احساس میشود.
اما زمانی که اختلال در صادرات ایران همزمان با تنشهای ژئوپلیتیک یا بحرانهای امنیتی رخ دهد، شرایط پیچیدهتر میشود. در این وضعیت اثر ایران دیگر به صورت مستقل قابل تحلیل نیست، بلکه به عنوان بخشی از زنجیرهای از شوکها در بازار جهانی عمل میکند. حذف عرضه ایران در کنار اختلال در مسیرهای حملونقل، بهویژه در گلوگاههای راهبردی مانند تنگه هرمز، و همچنین افزایش هزینه انرژی میتواند اثر ترکیبی قابل توجهی بر بازار جهانی فلزات بگذارد.
بازار فلزات و نقش انتظارات
بازار فلزات، از جمله فولاد، بازاری است که قیمت در آن تنها تابع حجم تولید نیست، عواملی مانند انتظارات بازار، ریسکهای ژئوپلیتیک و هزینههای انرژی نیز نقش مهمی در تعیین قیمتها دارند. به همین دلیل حتی کاهش نسبتا محدود عرضه، اگر در شرایط نااطمینانی و افزایش ریسک رخ دهد، میتواند به جهشهای قابل توجه قیمتی منجر شود.
تجربه بحرانهای جهانی نیز نشان داده است که در بسیاری از موارد، اثر روانی و انتظاری بازار حتی از کاهش واقعی عرضه نیز تاثیرگذارتر بوده است.
سناریوهای شدیدتر بحران
در سناریوهای شدیدتر، جایی که تنشهای منطقهای به اختلال گسترده در زیرساختها و مسیرهای حملونقل منجر شود، نقش ایران میتواند به یک عامل تشدیدکننده بحران تبدیل شود، در چنین شرایطی دیگر صحبت از افزایش چند درصدی قیمتها نیست و احتمال جهشهای دو رقمی و حتی بیشتر نیز وجود دارد؛ پدیدهای که در بحرانهای انرژی و جنگهای سالهای اخیر نیز مشاهده شده است.
واکنش بازار فلزات به اختلال در عرضه
تجربه بازارهای جهانی نشان میدهد که صنعت فلزات به شدت نسبت به اختلالات عرضه واکنش نشان میدهد؛ برای نمونه، قیمت زغالسنگ ککشو که یکی از نهادههای اصلی فولادسازی محسوب میشود، در مقطعی از حدود ۱۰۰ دلار به بیش از ۴۰۰ دلار افزایش یافت. در بازار آلومینیوم نیز قیمت این فلز از حدود ۲۲۰۰ دلار به بیش از ۳۸۰۰ دلار رسید.
این تحولات نشان میدهد که بازار فلزات در شرایط بحران به شدت به ریسکهای ژئوپلیتیک و اختلال در عرضه حساس است.
سهم منطقهای؛ عامل تقویت اثرگذاری ایران
در چنین شرایطی، سهم حدود دو درصدی ایران در تولید جهانی فولاد زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که به بازارهای منطقهای توجه شود. در برخی از این بازارها، سهم ایران از تامین فولاد به حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد میرسد؛ به همین دلیل حذف عرضه ایران در شرایط عادی ممکن است تنها افزایش محدودی در قیمتها ایجاد کند، اما اگر همین اتفاق در بستر تنشهای ژئوپلیتیک، افزایش هزینه انرژی و اختلال در مسیرهای حملونقل رخ دهد، دامنه اثر آن میتواند بسیار گستردهتر باشد.
نقشی فراتر از سهم تولید
بر همین اساس بسیاری از تحلیلگران معتقدند رابطه میان کاهش عرضه و افزایش قیمت در بازار جهانی فلزات رابطهای ساده و مستقیم نیست. کاهش چند درصدی عرضه در شرایط عادی ممکن است اثر محدودی داشته باشد، اما در فضای بحران و نااطمینانی همان کاهش محدود میتواند به جهشهای چند ده درصدی قیمتها منجر شود.
در نهایت میتوان گفت جایگاه ایران در بازار جهانی فولاد را نمیتوان صرفا بر اساس سهم تولید سنجید. موقعیت جغرافیایی، زنجیره نسبتا کامل تولید، نقش منطقهای در بازار فلزات و ارتباط این بازار با انرژی و مسیرهای حملونقل بینالمللی باعث شده است که ایران در شرایط بحران نقشی فراتر از سهم تولید خود در تحولات بازار جهانی فلزات ایفا کند.
منبع: ایراسین
دفتر مرکزی:
کد پستی:
تماس با دفتر رسانه: